İK Sözlüğü
İnsan kaynakları, bordro, SGK ve iş hukuku terimlerinin tek cümlelik tanımı, yasal dayanağı, örnek hesabı ve sık sorulan sorularıyla birlikte. Yıla bağlı tutarlar 2026 parametreleriyle otomatik güncellenir.
0-9
- 360 derece değerlendirme çalışanın yalnızca yöneticisi tarafından değil; iş arkadaşları, astları, iç-dış müşterileri ve kendisi tarafından da değerlendirildiği çok kaynaklı geri…
- 4/a, 4/b ve 4/c sigortalılık statüleri 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinde tanımlanan üç sigortalılık türüdür: 4/a hizmet akdiyle çalışanlar (eski SSK), 4/b bağımsız çalışanlar…
- 5 puanlık SGK prim indirimi şartları sağlayan işverenlerin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası işveren payından beş puanlık kısmının Hazine tarafından karşılanmasıdır.
- 9-box (dokuz kutu) matrisi çalışanların performans (yatay eksen) ve potansiyel (dikey eksen) skorlarına göre dokuz hücreli bir ızgaraya yerleştirilerek yetenek havuzunun görselleştirildiği…
A
- Açık rıza belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan, kişisel veri işlemeye izin veren beyandır.
- Aday takip sistemi (ATS) iş ilanlarının yayınlanmasından adayların başvuru, eleme, mülakat ve teklif aşamalarına kadar tüm işe alım sürecini tek bir veri…
- Alt işveren (taşeron) bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal ya da hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde ya da asıl işin teknolojik uzmanlık…
- Analık (doğum) izni kadın işçinin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı hafta çalıştırılmaması; çoğul…
- Ara dinlenmesi günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında, dört saat ve daha kısa işlerde 15 dakika, dört–yedi buçuk saat arası…
- Asgari ücret Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından en geç iki yılda bir belirlenen ve tam zamanlı bir çalışana ödenebilecek en…
- Asgari ücret istisnası tüm ücretlilerin aylık ücretinin asgari ücrete karşılık gelen kısmının gelir vergisi ve damga vergisinden istisna tutulmasıdır.
- Aydınlatma metni veri sorumlusunun, kişisel verileri toplarken ilgili kişiye kimliğini, işleme amacını, aktarım yapılacak kişileri, toplama yöntemini ve hukuki sebebini…
B
- Babalık izni eşi doğum yapan işçiye verilen beş günlük ücretli mazeret iznidir.
- Belirli süreli iş sözleşmesi belirli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak, işveren ile…
- BES otomatik katılım 45 yaşını doldurmamış çalışanların işverenleri aracılığıyla bireysel emeklilik planına otomatik olarak dâhil edilmesi ve prime esas kazancın %3’ünün…
- Bordro (ücret hesap pusulası) işverenin her ücret ödemesinde çalışana vermek zorunda olduğu; ödeme günü, dönemi, brüt ve net tutarlar ile tüm kesinti…
- Bordro dış kaynak kullanımı (payroll outsourcing) bordro hesaplama, SGK bildirimleri ve vergi beyannamelerinin şirket içi ekip yerine mali müşavir ya da uzman bir hizmet…
- Brüt ücret çalışanın iş sözleşmesinde kararlaştırılan, SGK primi, işsizlik sigortası, gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri yapılmadan önceki toplam ücretidir.
- Bulut İK yazılımı (SaaS) şirketin kendi sunucusuna kurulmadan, sağlayıcının altyapısında çalışan ve internet tarayıcısı ya da mobil uygulamayla erişilen, abonelik modeliyle sunulan…
C
- Check-in görüşmesi yönetici ile çalışan arasında, yıllık değerlendirmeyi beklemeden hedef ilerlemesi, engeller ve gelişim konularının ele alındığı kısa ve düzenli…
D
- Damga vergisi (ücret) ücret ödemeleri üzerinden brüt tutarın binde 7,59 oranında kesilen, asgari ücrete isabet eden kısmı istisna olan bir vergidir.
- Deneme süresi iş sözleşmesine konabilen, en çok iki ay (toplu iş sözleşmesiyle dört ay) süren ve tarafların bildirim süresine uymadan,…
- Denkleştirme (esnek çalışma süresi) tarafların anlaşmasıyla haftalık 45 saatlik çalışma süresinin, iki aylık dönemde ortalama 45 saati aşmamak koşuluyla bazı haftalarda daha…
- Devamsızlık (İş Kanunu) işçinin işverenden izin almaksızın ya da haklı bir nedene dayanmaksızın işe gelmemesidir; belirli sayıya ulaşması işverene haklı fesih…
- Devamsızlık oranı (absenteeism) planlı izinler dışındaki devamsızlık günlerinin toplamının, dönemdeki toplam potansiyel iş gününe (çalışan sayısı × iş günü) bölünmesiyle bulunan…
E
- e-Bildirge (e-Sigorta) işverenlerin sigortalı işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile prim bildirimlerini SGK’nın internet uygulaması üzerinden elektronik olarak yaptığı…
- Eksik gün bildirimi ay içinde 30 günden az prim bildirilen sigortalı için eksik günlerin nedeninin (rapor, ücretsiz izin, devamsızlık, kısmi çalışma…
- eNPS (Çalışan Net Tavsiye Skoru) "Şirketimizi çalışılacak bir yer olarak arkadaşınıza tavsiye eder misiniz?" sorusuna 0-10 arası verilen puanlarda, 9-10 verenlerin (destekleyici) yüzdesinden…
F
- Fazla çalışma (fazla mesai) haftalık 45 saatlik normal çalışma süresini aşan çalışmadır ve her saati için normal saat ücretinin en az %50…
- Fazla sürelerle çalışma haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmiş işyerlerinde, sözleşme süresini aşan ancak 45 saati geçmeyen çalışmadır ve…
G
- Gece çalışması en geç saat 20.00’de başlayıp en erken 06.00’ya kadar süren, en fazla on bir saat uzunluğundaki gece döneminde…
- Geçerli nedenle fesih iş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesinin, haklı neden düzeyine ulaşmayan ancak işçinin yeterliliği, davranışları ya da işletme gerekleri nedeniyle…
- Geçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası) iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ya da analık nedeniyle raporlu olan sigortalıya SGK tarafından, hastalıkta üçüncü günden itibaren…
- Gelir vergisi dilimi ücret gelirinin yıl içinde biriken kümülatif matrahına göre %15’ten %40’a kadar artan oranlarda vergilendirildiği basamaklardır.
- Genel sağlık sigortası (GSS) Türkiye’de ikamet eden herkesi kapsayan, sağlık hizmetlerinin finansmanını sağlayan ve çalışanlar için primi %12,5 (%5 işçi, %7,5 işveren)…
- Giydirilmiş ücret çıplak brüt ücrete yol, yemek, ikramiye, prim gibi süreklilik arz eden para ve para ile ölçülebilen yan hakların…
H
- Hafta tatili ücreti yedi günlük dönemde en az 24 saat kesintisiz dinlenme hakkı olan çalışana, o gün çalışmadığı hâlde ödenen bir…
- Haftalık çalışma süresi genel bakımdan haftada en çok 45 saat olan ve aksi kararlaştırılmadıkça işyerinde haftanın çalışılan günlerine eşit bölünerek uygulanan…
- Haklı nedenle fesih iş sözleşmesinin, kanunda sayılan sağlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık ya da zorlayıcı sebepler nedeniyle, bildirim süresine…
- Hastalık izni (istirahat raporu) hekim raporuyla belgelenen hastalık süresince işçinin çalışma yükümlülüğünün askıya alınması; ücretinin ilk iki gün hariç SGK tarafından geçici…
K
- Kıdem tazminatı en az bir yıl çalışmış işçinin iş sözleşmesinin kanunda sayılan hâllerde sona ermesi durumunda, her tam yıl için…
- Kıdem tazminatı tavanı bir yıllık kıdem tazminatının aşamayacağı ve en yüksek devlet memuruna ödenen bir yıllık emekli ikramiyesine eşit olan, Ocak…
- Kısa çalışma ödeneği genel ekonomik, sektörel ya da bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma süresinin en az üçte bir…
- Kısa vadeli sigorta kolları iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hâllerinde sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve…
- Kısmi süreli (part-time) çalışma işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli emsal işçiye göre önemli ölçüde (üçte iki oranına kadar) daha az…
- KPI (Temel Performans Göstergesi) bir sürecin, ekibin ya da çalışanın hedeflerine ne ölçüde ulaştığını sayısal olarak izlemek için seçilmiş ölçülebilir göstergedir.
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti iş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde, işçinin hak edip kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin sözleşmenin sona…
- Kümülatif vergi matrahı takvim yılı başından itibaren çalışanın aylık gelir vergisi matrahlarının (brüt ücret eksi SGK ve işsizlik işçi payları) toplamıdır.
- KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) kişisel verilerin işlenmesinde kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak amacıyla veri sorumlusu ve veri işleyenlere yükümlülükler getiren 6698…
M
- Masraf yönetimi çalışanların iş amacıyla yaptığı harcamaların (yemek, ulaşım, konaklama, temsil) belge, onay, politika kontrolü ve muhasebe aktarımı süreçleriyle yönetilmesidir.
- Mazeret izni işçiye evlenme, evlat edinme, eşinin doğum yapması, birinci derece yakınının ölümü gibi hâllerde verilen ve yıllık izinden düşülmeyen…
- Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi (MUHSGK) işverenin çalışanlarına ait gelir vergisi stopajı ile SGK prime esas kazanç ve prim gün bilgilerini tek beyannameyle, izleyen…
N
- Nabız (pulse) anketi çalışan bağlılığı, iş yükü ve yönetici ilişkisi gibi konularda, yıllık kapsamlı anket yerine sık aralıklarla (haftalık-aylık) uygulanan kısa…
- Net ücret brüt ücretten SGK ve işsizlik sigortası işçi payları ile gelir ve damga vergisi düşüldükten sonra çalışanın banka hesabına…
O
- OKR (Hedefler ve Anahtar Sonuçlar) şirket, ekip ve birey düzeyinde iddialı bir hedef (Objective) ile bu hedefe ulaşıldığını ölçen 3-5 sayısal anahtar sonucun…
- Oryantasyon (onboarding) yeni çalışanın işe başladığı ilk günlerden itibaren şirket kültürüne, ekibine, araçlarına ve görevine uyum sağlaması için planlanan yapılandırılmış…
P
- PDKS (Personel Devam Kontrol Sistemi) çalışanların işe giriş-çıkış saatlerini, molalarını ve vardiyalarını kart, parmak izi, yüz tanıma, QR ya da mobil konum doğrulamasıyla…
- Performans değerlendirme çalışanın belirli bir dönemde hedeflerine ulaşma düzeyinin ve yetkinliklerinin, önceden tanımlanmış ölçütlere göre sistematik olarak ölçülüp geri bildirim…
- Performans iyileştirme planı (PIP) performansı beklentinin altında kalan çalışan için, belirli sürede ulaşılması gereken ölçülebilir hedefleri, sağlanacak desteği ve kontrol noktalarını yazılı…
- Performans kalibrasyonu farklı yöneticilerin verdiği performans puanlarının, ortak ölçütler ve karşılaştırmalı tartışmayla adil ve tutarlı hâle getirildiği süreçtir.
- Personel devir oranı (turnover) belirli bir dönemde işten ayrılan çalışan sayısının, dönemdeki ortalama çalışan sayısına bölünüp yüzle çarpılmasıyla bulunan orandır.
- Prim gün sayısı sigortalı adına SGK’ya bildirilen ve emeklilik, işsizlik ödeneği ve sağlık yardımı gibi hakların hesabında esas alınan toplam çalışma…
- Prime esas kazanç (PEK) sigortalının bir ay içinde hak ettiği ücret, prim, ikramiye ve benzeri ödemelerin brüt toplamından istisna edilen ödemeler düşülerek…
- Puantaj çalışanların bir ücret dönemindeki çalışılan gün, izin, rapor, devamsızlık, fazla mesai ve tatil çalışmalarının gün ve saat bazında…
R
- Rekabet yasağı sözleşmesi işçinin, iş ilişkisi sona erdikten sonra işverenle rekabet etmemeyi, özellikle rakip bir işletmede çalışmamayı ya da rakip işletme…
S
- Seyahat masrafı (harcırah) çalışanın iş için görevlendirildiği şehir dışı ya da yurt dışı seyahatlerde yaptığı yol, konaklama ve yemek giderlerinin belgeye…
- SGK işçi payı çalışanın prime esas kazancı üzerinden bordrosundan kesilen %14 oranındaki sosyal güvenlik primidir (%9 uzun vadeli sigorta kolları +…
- SGK işveren payı işverenin çalışanın prime esas kazancı üzerinden kendi bütçesinden ödediği; kısa vadeli sigorta kolları, uzun vadeli sigorta kolları ve…
- SGK meslek kodu çalışanın fiilen yaptığı işi tanımlayan ve SGK bildirimlerinde zorunlu olarak yer alan, İŞKUR meslek sınıflandırmasına dayalı altı haneli…
- SGK tabanı sigorta primine esas günlük kazancın alt sınırı olup brüt asgari ücretin otuza bölünmesiyle bulunur; primler bu tutarın altındaki…
- SGK tavanı sigorta primine esas günlük kazancın üst sınırı olup aylık brüt asgari ücretin belirlenen katı olarak uygulanır; bu tutarı…
- Sigortalı işe giriş bildirgesi işverenin, çalıştıracağı kişiyi sigortalılık başlangıcından en geç bir gün önce SGK’ya elektronik ortamda bildirmesidir.
- Sigortalı işten ayrılış bildirgesi işverenin, sigortalılığı sona eren çalışanı, ayrılış tarihinden itibaren en geç on gün içinde işten ayrılış nedeni koduyla SGK’ya…
- STAR mülakat yöntemi yetkinlik bazlı mülakatta adayın geçmiş deneyimini Durum (Situation), Görev (Task), Eylem (Action) ve Sonuç (Result) başlıklarıyla yapılandırılmış biçimde…
- Süt izni kadın işçiye bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat verilen, çalışma süresinden sayılan ücretli…
T
- Telafi çalışması zorunlu nedenlerle işin durması, tatil öncesi-sonrası işyerinin kapatılması ya da işçinin talebiyle verilen izin nedeniyle çalışılmayan sürelerin, dört…
- Toplu işçi çıkarma işverenin ekonomik, teknolojik, yapısal ya da benzeri işletme gerekleriyle, bir aylık süre içinde işyerindeki işçi sayısına göre belirlenen…
U
- Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücreti resmî ve dinî bayram günlerinde çalışmayan işçiye o günün ücretinin tam ödenmesi; çalıştırılan işçiye ise her çalışılan gün…
- Uzaktan çalışma işçinin iş görme edimini işyeri dışında, evinde ya da teknolojik iletişim araçlarıyla belirlediği yerden yerine getirdiği, yazılı olarak…
V
- Vardiya (postalar hâlinde çalışma) işin niteliği gereği 24 saat içinde birden fazla işçi grubunun (posta) birbirini izleyerek çalıştırılmasıdır.
- Veri saklama ve imha süresi kişisel verinin işlenme amacı ve ilgili mevzuat uyarınca tutulması gereken azami süre ile bu süre sonunda silinmesi, yok…
Y
- Yedekleme planlaması kritik pozisyonların boşalması hâlinde hazır olacak iç adayların önceden belirlenip geliştirildiği yetenek yönetimi sürecidir.
- Yemek yardımı istisnası işverenin çalışana sağladığı yemek bedelinin günlük belirli bir tutara kadar olan kısmının gelir vergisi ve SGK priminden istisna…
- Yetkinlik matrisi pozisyonlar için gerekli bilgi, beceri ve davranış yetkinliklerinin seviyeleriyle tanımlandığı ve çalışanların mevcut seviyelerinin bu tanımla karşılaştırıldığı tablodur.
- Yıllık ücretli izin işe başladığı günden itibaren en az bir yıl çalışmış işçiye, hizmet süresine göre 14, 20 ya da 26…
- Yol (ulaşım) yardımı istisnası işverenin çalışanın işe gidiş-geliş ulaşımı için sağladığı toplu taşıma kartı, bileti ya da bu amaçla yapılan ödemenin günlük…
Z
- Zimmet işverene ait bilgisayar, telefon, araç, kart gibi taşınır varlıkların, kullanması için çalışana teslim edilmesi ve bu teslimin tutanakla…
- Zorunlu arabuluculuk (iş uyuşmazlıkları) işçi-işveren arasındaki alacak, tazminat ve işe iade uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasının dava şartı olmasıdır.
Ç
- Çağrı üzerine çalışma işçinin, işverenin ihtiyaç duyduğunda çağırmasıyla iş görme edimini yerine getirmeyi üstlendiği, yazılı yapılması zorunlu kısmi süreli iş sözleşmesidir.
- Çalışan bağlılığı çalışanın işine ve şirketine duyduğu duygusal bağ ile bu bağın gönüllü çaba, kalıcılık ve savunuculuk olarak davranışa dönüşme…
- Çalışan self-servis portalı (ESS) çalışanların izin talebi, bordro görüntüleme, özlük bilgisi güncelleme, masraf girişi ve belge indirme gibi işlemleri İK’ya başvurmadan kendilerinin…
- Çalışma belgesi işten ayrılan işçiye işverence verilmesi zorunlu olan, işin türünü ve süresini gösteren belgedir.
- Çıplak ücret çalışana yaptığı iş karşılığında ödenen, yol, yemek, prim, ikramiye gibi ek menfaatleri içermeyen temel brüt ücrettir.
Ö
- Öğrenme yönetim sistemi (LMS) çalışanlara eğitim içeriklerinin atandığı, tamamlanma ve sınav sonuçlarının izlendiği ve sertifikaların yönetildiği yazılımdır.
- Özlük dosyası işverenin her işçi için düzenlemek zorunda olduğu; kimlik bilgileri, iş sözleşmesi, SGK bildirgeleri, sağlık raporları, izin kayıtları ve…
Ü
- Ücret avansı çalışanın henüz hak etmediği ücretinin bir kısmının, ihtiyacı hâlinde ödeme gününden önce işverence ödenmesi ve sonraki bordroda mahsup…
- Ücret kesme cezası toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesinde açıkça belirtilen sebeplerle, çalışanın ücretinden bir ayda en fazla iki günlük…
- Ücretsiz izin iş sözleşmesinin askıya alındığı, işçinin çalışmadığı ve işverenin ücret ödemediği; kural olarak işçinin yazılı onayını gerektiren izindir.
İ
- İbraname işçinin, iş sözleşmesinin sona ermesi üzerine işverenden tüm alacaklarını aldığını ve başka alacağı kalmadığını beyan ettiği yazılı belgedir.
- İhbar (bildirim) süresi belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen tarafın, çalışanın kıdemine göre 2 ila 8 hafta önceden karşı tarafa yazılı…
- İhbar tazminatı belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan fesheden tarafın, karşı tarafa bildirim süresine ait ücret tutarında ödemek zorunda…
- İK analitiği işe alım, bağlılık, performans, devir ve bordro verilerinin bir araya getirilip analiz edilerek İK kararlarının sezgi yerine kanıta…
- İK iş ortağı (HRBP) belirli bir iş birimine atanmış, operasyonel İK işlemleri yerine o birimin stratejik hedeflerine yetenek, organizasyon ve kültür konularında…
- İK yazılımı (HRIS / HRMS) özlük, bordro, izin, PDKS, performans, işe alım ve eğitim gibi insan kaynakları süreçlerini tek veri tabanında yöneten ve…
- İkale (bozma) sözleşmesi işçi ve işverenin iş sözleşmesini karşılıklı anlaşarak sona erdirmek için yaptıkları, tek taraflı fesih olmayan sözleşmedir.
- İş arama izni bildirim süresi içinde işverenin işçiye yeni iş bulması için günde en az iki saat, ücret kesintisi yapmadan vermek…
- İş güvencesi otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı ay kıdemi olan belirsiz süreli işçinin, iş sözleşmesinin…
- İş kazası sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak başka yere gönderildiğinde, emziren kadının süt izninde…
- İş sağlığı ve güvenliği (İSG) işyerlerinde çalışanların sağlığını korumak ve iş kazası ile meslek hastalığını önlemek için işverene risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık gözetimi…
- İş sözleşmesi bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir; kanunda aksi belirtilmedikçe özel…
- İşe alım maliyeti (cost per hire) belirli bir dönemde işe alım için yapılan iç ve dış harcamaların toplamının, o dönemde işe alınan kişi sayısına…
- İşe alım süresi (time to hire) bir pozisyonun açılmasından (time to fill) ya da adayın başvurusundan (time to hire) teklifin kabulüne kadar geçen gün…
- İşe iade davası iş güvencesi kapsamındaki işçinin, geçerli nedene dayanmadığını düşündüğü feshe karşı arabuluculuğa başvurduktan sonra iki hafta içinde iş mahkemesinde…
- İşsizlik ödeneği (işsizlik maaşı) kendi isteği ve kusuru dışında işsiz kalan sigortalıya, son 4 aylık prime esas kazanç ortalamasının %40’ı oranında, brüt…
- İşsizlik sigortası primi prime esas kazanç üzerinden sigortalıdan %1, işverenden %2 ve Devlet katkısı olarak %1 oranında alınan, işsizlik ödeneği ve…
- İşveren maliyeti bir çalışanın işverene aylık toplam maliyeti olup brüt ücrete SGK işveren payı ve işsizlik sigortası işveren payının eklenmesiyle…
- İşveren markası bir şirketin mevcut ve potansiyel çalışanların gözünde "çalışılacak yer" olarak sahip olduğu itibar ve bu itibarı yönetmek için…
- İşyeri devri işyerinin ya da bir bölümünün hukuki bir işleme dayalı olarak başka bir işverene devredilmesi; bu hâlde iş sözleşmelerinin…
Aramanızla eşleşen terim bulunamadı.